Wielu początkujących muzyków, którzy rozważają naukę gry na ukulele, często zastanawia się, czy ich dotychczasowa wiedza z zakresu gry na gitarze może zostać wykorzystana. Pytanie o to, czy chwyty na ukulele są takie same jak na gitarę, pojawia się bardzo często. Odpowiedź brzmi – nie, nie są takie same, chociaż pewne podobieństwa występują.
Podstawowa różnica wynika z budowy obu instrumentów. Ukulele jest zazwyczaj mniejsze, ma cztery struny i inną menzurę (długość czynną struny) w porównaniu do sześciu strun gitary. Najczęściej spotykane strojenie ukulele to GCEA, podczas gdy standardowe strojenie gitary to EADGBe. Już sama ta rozbieżność w strojach strun sprawia, że chwyty, czyli kombinacje palców dociskających struny na progach, muszą być inne.
Nawet jeśli spróbujemy zagrać na ukulele chwyt z gitary, dźwięk będzie zupełnie inny, a często wręcz niepoprawny harmonicznie, ponieważ poszczególne struny ukulele produkują inne dźwięki niż te same numerycznie struny gitarowe. To jak próba ułożenia tej samej układanki, ale z innymi kształtami elementów – po prostu nie będzie pasować.
Strojenie strun i jego wpływ na chwyty
Kluczowym elementem, który determinuje różnicę w chwytach, jest strojenie strun. Ukulele najczęściej stroimy w stroju GCEA. Oznacza to, że od najgrubszej (najbliżej twarzy) do najcieńszej struny, kolejno uzyskujemy dźwięki sol, do, mi, la. Jest to tzw. strojenie z rewersem (high G), gdzie najwyżej brzmiąca struna G jest wyższa od innych.
Gitara natomiast standardowo stroi się w EADGBe, czyli od najgrubszej do najcieńszej struny uzyskujemy kolejno dźwięki mi, la, re, sol, si, mi. Widzimy tutaj znaczną różnicę, która bezpośrednio przekłada się na to, jak budujemy akordy. Kiedy na gitarze dociskamy określone progi na poszczególnych strunach, tworzymy konkretny akord. Na ukulele, z uwagi na inne dźwięki podstawowe strun, te same pozycje palców dadzą inne akordy lub wcale ich nie stworzą.
To właśnie strojenie jest fundamentalnym powodem, dla którego chwyty gitarowe nie przekładają się bezpośrednio na ukulele. Jeśli gitarzysta nauczy się chwytu C-dur na gitarze, to próba odtworzenia tej samej pozycji palców na ukulele nie da mu akordu C-dur. Będzie to zupełnie inny układ dźwięków.
Podobieństwa i jak gitara może pomóc
Mimo zasadniczych różnic, nauka gry na gitarze może być jednak ogromnym atutem dla przyszłego ukuleleisty. Przede wszystkim, gitarzysta ma już wyrobioną koordynację ruchową rąk, rozumie pojęcie progów, strun i nacisku potrzebnego do czystego wybrzmienia dźwięku.
Zdolność do szybkiego zapamiętywania kształtów i przenoszenia ich na gryf jest czymś, co już zostało wypracowane. W praktyce oznacza to, że gitarzysta może nauczyć się nowych chwytów na ukulele znacznie szybciej niż osoba, która nigdy nie trzymała instrumentu strunowego w rękach. Rozumienie teorii muzyki, znajomość interwałów czy budowy akordów (np. co to jest tercja czy kwinta) również jest nieocenione.
Często chwyty na ukulele, zwłaszcza te podstawowe, są prostsze do zagrania niż ich gitarowe odpowiedniki. Na przykład, popularny akord C-dur na ukulele często wymaga jedynie dociśnięcia jednej struny na jednym progu. Gitarzysta, który przyzwyczajony jest do bardziej skomplikowanych układów palców, może być mile zaskoczony prostotą wielu akordów ukulele.
Istnieją również akordy, których kształty na ukulele są analogiczne do pewnych kształtów gitarowych, ale grane w innej pozycji lub na innych strunach. Na przykład, kształt akordu E-dur na gitarze, gdybyśmy go przesunęli i zagrali na ukulele, mógłby przypominać inny akord. Ta analogia jest jednak subtelna i wymaga pewnego doświadczenia, aby ją dostrzec i wykorzystać.
Przykłady różnic w popularnych akordach
Aby lepiej zilustrować różnice, przyjrzyjmy się kilku popularnym akordom, które mają zupełnie inne realizacje na ukulele i gitarze.
Weźmy na przykład akord C-dur. Na gitarze jego zagranie wymaga dociśnięcia trzech strun na różnych progach. Na ukulele, w stroju GCEA, akord C-dur jest zazwyczaj grany w bardzo prosty sposób: struna A dociskana jest na trzecim progu. Pozostałe struny grają otwarte, dając odpowiednie dźwięki. Jest to znacząca różnica w liczbie palców i ich ułożeniu.
Podobnie jest z akordem G-dur. Na gitarze jest to chwyt wymagający więcej palców i często wykorzystujący dolne struny. Na ukulele, najprostszy chwyt G-dur często polega na dociśnięciu trzech strun na różnych progach, ale w znacznie bardziej zwartym układzie niż na gitarze. Czasem stosuje się też bardziej zaawansowane palcowania, które są jednak nadal inne niż gitarowe.
Akord D-dur również ilustruje tę zależność. Na gitarze jest to znany kształt, często grany w „otwartej” pozycji. Na ukulele, chwyt D-dur wymaga zazwyczaj dociśnięcia trzech strun na jednym progu (najczęściej na drugim) lub kombinacji dwóch strun na drugim progu i jednej na trzecim. Jak widać, nawet popularne akordy wymagają odmiennego podejścia.
Te przykłady jasno pokazują, że mimo wspólnego celu – tworzenia harmonii muzycznej – drogi, jakimi podążają ukulele i gitara, są zasadniczo różne. Nauczenie się chwytów na jednym instrumencie nie przenosi się automatycznie na drugi, ale daje solidne podstawy do szybkiej nauki nowego repertuaru.
